فشار خون بالا
فشار خون بالا معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد و فقط اندازه‌گیری آن را نشان می‌دهد. در این صفحه می‌خوانید عددها چه می‌گویند، چطور بررسی و کنترل می‌شود و چه زمانی باید فوری اقدام کرد.
فشار خون بالا چیست؟
هر بار که قلب می‌تپد، خون را با فشاری در رگ‌ها می‌فرستد. اگر این فشار مدام بالا بماند، به رگ‌ها، قلب، مغز، کلیه و چشم فشار می‌آورد. NHS می‌نویسد اگر درمان نشود، خطر بیماری قلبی، سکتهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، نارسایی قلب، بیماری کلیه و زوال عقل عروقی را بالا می‌برد.
عدد فشار خون دو بخش دارد؛ مثلاً ۱۳۰ روی ۸۰. عدد بالاتر (سیستولیک) فشار هنگام پمپ کردن قلب است و عدد پایین‌تر (دیاستولیک) فشار بین دو ضربان.
نکتهٔ مهم این است که فشار خون بالا معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد. NHS می‌نویسد گاهی ممکن است سردرد، تاری دید یا درد قفسهٔ سینه ایجاد کند، ولی اغلب نمی‌کند.
چه کسانی باید فشار خونشان را بسنجند؟
NHS این موارد را دلیل خطر بیشتر می‌داند: سن بالا، فامیل نزدیک با فشار خون بالا، رژیم پرنمک، اضافه‌وزن، سیگار، نوشیدن زیاد الکل و استرس طولانی. WHO دیابت، بیماری کلیه، سابقهٔ خانوادگی و سن بالای ۶۵ سال را هم می‌آورد.
پس اگر یکی از این‌ها را دارید، یا بالای ۴۰ سال هستید و بیش از پنج سال است فشارتان را نسنجیده‌اید، آن را اندازه بگیرید (NHS). WHO اندازه‌گیری منظم را توصیه می‌کند. دربارهٔ چگونگی اندازه‌گیری در خانه، راهنمای «اندازه‌گیری فشار خون در خانه» را ببینید.
چگونه بررسی می‌شود؟
با کاف دور بالای بازو. اگر عدد اول بالا بود، NHS می‌نویسد ممکن است از شما بخواهند:
- چند روز در خانه فشار را به‌طور منظم بسنجید
- چند روز یا چند هفته بعد دوباره برای سنجش بیایید
- دستگاه قابل‌حمل ۲۴ ساعته بپوشید
WHO می‌نویسد تشخیص با ثبت عدد ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر در دو روز مختلف گذاشته می‌شود. پس یک بار عدد بالا دیدن تشخیص نیست و نباید باعث ترس یا شروع دارو شود. ولی نادیده هم نگیرید.
WHO می‌نویسد حتی با دستگاه خانگی هم ارزیابی کادر درمان برای سنجیدن خطر کلی و بیماری‌های همراه مهم است. اینکه پزشک چه بررسی‌های بیشتری لازم بداند به وضع شما بستگی دارد.
درمان به‌طور کلی چگونه است؟
بنیاد درمان، تغییر شیوهٔ زندگی است. WHO و NHS هر دو روی غذای کم‌نمک و متعادل، فعالیت بدنی منظم، کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن، ترک سیگار و کم کردن الکل تأکید می‌کنند.
برای دارو، NHS می‌نویسد پزشک معمولاً زمانی دارو می‌دهد که فشار خیلی بالاست، خطر سکتهٔ قلبی یا مغزی بیشتر است، یا با تغییر شیوهٔ زندگی هنوز بالاست. داروها گوناگون‌اند و انتخاب بین آن‌ها به عدد فشار، سن و عوامل دیگر بستگی دارد. اغلب روزی یک‌بار مصرف می‌شوند و گاهی بیش از یک دارو لازم است.
WHO دو هدف را می‌آورد: زیر ۱۳۰/۸۰ برای کسانی که بیماری قلب و عروق، دیابت، بیماری مزمن کلیه یا خطر بالا دارند، و زیر ۱۴۰/۹۰ برای بیشتر دیگران. هدف شما را پزشک تعیین می‌کند.
داروی فشار را خودتان شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید. با دیگران هم شریک نشوید.
خودتان چه کار می‌توانید بکنید؟
- فشار را درست و منظم بسنجید و یادداشت کنید. عددها را بدون گرد کردن بنویسید و به نوبت بیاورید.
- نمک را کم کنید. WHO کمتر از ۲ گرم در روز را می‌آورد.
- فعال باشید. NHS دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته را می‌نویسد. اگر بیماری قلبی دارید یا نگران هستید، پیش از شروع با پزشک صحبت کنید.
- الکل و کافئین را کم کنید و سیگار را کنار بگذارید.
- داروها را طبق دستور مصرف کنید و قرارهای پیگیری را از دست ندهید.
- اگر عوارض دارو آزارتان می‌دهد، با پزشک یا داروساز بگویید. خودتان قطع نکنید.
چه زمانی فوری مراجعه کنید؟
WHO می‌نویسد فشار خیلی بالا (معمولاً ۱۸۰/۱۲۰ یا بیشتر) ممکن است سردرد شدید، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه، تنگی نفس، تهوع، استفراغ، تغییر دید، اضطراب، گیجی، وزوز گوش، خون‌دماغ یا ضربان نامنظم بدهد و نیاز به مراقبت فوری دارد.
با ۱۱۵ تماس بگیرید و منتظر نوبت نمانید اگر:
- درد یا فشار ناگهانی قفسهٔ سینه دارید که قطع نمی‌شود، یا به بازو، گردن، فک، شکم یا پشت می‌رود، یا با عرق، تهوع، سرگیجه یا تنگی نفس همراه است
- عدد فشارتان خیلی بالاست و یکی از نشانه‌های بالا را دارید
- ناگهان یک طرف صورت افتاده، یک بازو ضعیف شده، حرف زدنتان به‌هم ریخته یا دید ناگهان تار شده است
خودتان رانندگی نکنید.
اگر سردرد یا تاری دید مکرر دارید، یا دردی در قفسهٔ سینه دارید که می‌آید و می‌رود، بررسی پزشکی را عقب نیندازید و در اولین فرصت اقدام کنید (NHS).
نشانه‌ها و برنامهٔ درمان هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان با پزشک صحبت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
فشار خون بالا نشانه ندارد؟ پس از کجا بفهمم؟
هم NHS و هم WHO می‌نویسند فشار خون بالا معمولاً نشانه‌ای ندارد و تنها راه مطمئن، اندازه‌گیری است. به همین دلیل بسیاری از مردم نمی‌دانند که دارند. فقط اندازه‌گیری با دستگاه می‌تواند آن را نشان دهد.
چه عددی بالا حساب می‌شود؟
NHS می‌نویسد معمولاً عدد ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر در اندازه‌گیری کادر درمان، یا ۱۳۵ روی ۸۵ یا بیشتر در خانه، بالا حساب می‌شود. WHO فشار خون بالا را ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر می‌داند و برای تشخیص، عدد بالا در دو روز مختلف را شرط می‌داند. یک عدد بالا به‌تنهایی تشخیص نیست.
اگر فشار خونم یک بار بالا بود، دارو شروع کنم؟
نه. شروع، تغییر یا قطع دارو تصمیم پزشک است. NHS می‌نویسد پزشک ممکن است از شما بخواهد چند روز در خانه فشار بگیرید، چند روز یا هفته بعد دوباره بیایید یا دستگاه ۲۴ ساعته ببندید.
داروی فشار را تا آخر عمر باید بخورم؟
این به وضع هر بیمار بستگی دارد و باید از پزشک خودتان بپرسید. NHS می‌نویسد اغلب داروهای فشار روزی یک‌بار مصرف می‌شوند و گاهی بیش از یک دارو لازم است. WHO هم می‌گوید داروها را طبق دستور مصرف کنید، قطع نکنید و با دیگران شریک نشوید. قطع یا کم کردن دارو را هرگز خودسرانه انجام ندهید.
نمک را چقدر باید کم کنم؟
WHO مصرف نمک را کمتر از ۲ گرم در روز می‌خواند. NHS هم کم کردن نمک را توصیه می‌کند. اگر بیماری کلیه یا قلب دارید، میزان مناسب را از پزشک خودتان بپرسید.
فشار خونم ناگهان خیلی بالا رفته. چه کنم؟
اگر عدد خیلی بالاست (در منبع WHO حدود ۱۸۰/۱۲۰ یا بیشتر) و با نشانه‌هایی مثل سردرد شدید، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، تاری دید، گیجی یا سرگیجه همراه است، نیاز به مراقبت فوری دارد. با ۱۱۵ تماس بگیرید.