اکوکاردیوگرافی (اکو قلب)

اکو چیست؟

اکوکاردیوگرافی یا «اکو قلب» اسکنی است که با امواج صوتی از قلب تصویر می‌سازد. NHS آن را شبیه سونوگرافی بارداری می‌داند و می‌نویسد معمولاً فردی به نام سونوگرافر، یعنی کسی که برای این کار آموزش دیده، آن را انجام می‌دهد. هدف این است که ببینیم قلب چطور کار می‌کند.

Cleveland Clinic می‌نویسد اکو ساختار و توان پمپاژ قلب را نشان می‌دهد و جریان خون را در قلب، از جمله در هر دریچه، تصویر می‌کند. پزشک با آن می‌تواند وضع دریچه‌ها، اندازهٔ حفره‌ها و حرکت دیوارهٔ قلب را ببیند.

اکو با نوار قلب فرق دارد. نوار قلب فعالیت الکتریکی، یعنی ریتم و تعداد ضربان را ثبت می‌کند، و اکو تصویر ساختار و جریان خون را می‌دهد (BHF و NHS).

چه کسانی به اکو نیاز پیدا می‌کنند؟

NHS دو دلیل اصلی می‌آورد: بررسی اینکه نشانه‌های شما از یک بیماری قلبی است یا نه، و بررسی اینکه قلب چقدر خوب کار می‌کند، اگر مشکل قلبی دارید یا قبلاً داشته‌اید. نمونه‌هایش پس از سکتهٔ قلبی، تشخیص نارسایی قلب، بیماری دریچه و بیماری مادرزادی قلب است.

پس معمولاً در این موقعیت‌ها اکو مطرح می‌شود:

• تنگی نفس، ورم پا یا تپش قلبی که علتش روشن نیست
• شنیده شدن صدای اضافه (سوفل) هنگام معاینه
• پزشک دیگری شما را برای اکو یا نظر قلب فرستاده است
• پیگیری بیماری که از قبل شناخته شده، مثل نارسایی قلب یا بیماری دریچه

هر کسی که نشانه دارد لزوماً اکو نمی‌خواهد و هر اکو هم لازم نیست تکرار شود. این را پزشک بر اساس شرح حال و معاینه تصمیم می‌گیرد.

اکو چه چیزی را نشان می‌دهد؟

بر اساس منابعی که خواندیم، اکو می‌تواند کمک کند در تشخیص یا ارزیابی این موارد:

• توان پمپاژ قلب و حرکت دیوارهٔ آن
• تنگی یا نشتی دریچه‌ها
• بیماری مادرزادی قلب
• آثار سکتهٔ قلبی روی عضلهٔ قلب
• بیماری‌های عضلهٔ قلب (کاردیومیوپاتی) و التهاب پردهٔ اطراف قلب (پریکاردیت)
• لخته در حفره‌های قلب و تومور قلبی

فهرست کامل‌تر را Cleveland Clinic و BHF آورده‌اند. اینکه در مورد شما کدام‌یک مطرح است را فقط پزشک می‌تواند بگوید.

اکو چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

• ریتم قلب را ثبت نمی‌کند. برای ریتم، نوار قلب لازم است، و اگر مشکل گاه‌به‌گاه پیش می‌آید، نوار قلب قابل‌حمل که NHS آن را برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت و گاهی تا ۷ روز می‌نویسد.
• همهٔ قسمت‌های قلب را به یک اندازه خوب نمی‌بیند. Cleveland Clinic می‌نویسد اکوی از راه مری تصویر باکیفیت‌تر می‌دهد و پشت قلب را بهتر نشان می‌دهد.
• یک تصویر از زمان استراحت است. اگر نشانه‌ها فقط هنگام فعالیت پیش می‌آید، ممکن است اکوی ورزش لازم شود. این اکو را BHF برای بررسی بیماری عروق قلب هم می‌آورد.

چون هر آزمایش فقط بخشی از تصویر را می‌دهد، پزشک نتیجهٔ اکو را کنار شرح حال، معاینه و نوار قلب قرار می‌دهد.

انواع اکو

• اکوی معمول روی قفسهٔ سینه (TTE): رایج‌ترین نوع. دستگاه روی قفسهٔ سینه حرکت می‌کند.
• اکوی ورزش یا استرس: مثل اکوی معمول است، ولی با ورزش روی تردمیل یا دوچرخهٔ ثابت یا با دارویی که اثری شبیه ورزش روی قلب دارد. پس از آن دوباره اسکن می‌شود. Cleveland Clinic می‌نویسد ورزش ممکن است درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس ایجاد کند.
• اکوی از راه مری (TOE یا TEE): لولهٔ باریکی با دستگاه کوچک اولتراسوند از دهان به مری می‌رود تا تصویر دقیق‌تری بگیرد. NHS می‌نویسد درد ندارد ولی ناخوشایند است؛ گلو بی‌حس می‌شود و می‌شود آرام‌بخش خواست. با آرام‌بخش خواب نمی‌روید ولی خیلی خواب‌آلود می‌شوید و تا ۲۴ ساعت نباید رانندگی کنید.
• اکو با مادهٔ حاجب (کنتراست): مقدار کمی مایع از رگ بازو تزریق می‌شود تا تصویر واضح‌تر شود. Cleveland Clinic می‌نویسد ممکن است واکنش آلرژیک بدهد.

اینکه این مطب کدام‌یک از این انواع را انجام می‌دهد در این صفحه نیامده است. این صفحه فقط توضیح عمومی است و برای پرسیدن از مطب باید تماس بگیرید.

اکوی معمول چطور انجام می‌شود؟

طبق NHS:

1. بالاتنه را درمی‌آورید و لباس مخصوص می‌پوشید.
2. روی تخت دراز می‌کشید. چند چسب روی سینه ضربان قلب را می‌سنجد.
3. ژل روی سینه یا دستگاه می‌مالند.
4. سونوگرافر دستگاه را آرام روی قفسهٔ سینه حرکت می‌دهد. دستگاه صدای شلپ‌شلپ بلندی می‌دهد.

برای روشن شدن چیزهایی که باید همراه بیاورید، به راهنمای «آماده شدن برای اکو» بروید.

نتیجه و قدم بعد

NHS می‌نویسد گاهی پزشک همان روز نتیجه را می‌گوید، و گاهی نوبت جداگانه‌ای برای توضیح داده می‌شود. پزشک می‌گوید چه چیزی دیده شده و آیا آزمایش یا درمان دیگری لازم است. اگر پس از چند هفته خبری نشد، با پزشکی که شما را فرستاده تماس بگیرید.

درمان به‌طور کلی چگونه است؟

خود اکو درمان نیست؛ ابزار دیدن و سنجش است. اگر چیزی پیدا شود، درمان به علت بستگی دارد. برای نمونه ممکن است فقط پیگیری منظم لازم باشد (NHS در بیماری خفیف دریچه همین را می‌نویسد)، یا دارو، یا در بعضی بیماری‌ها روش‌های مداخله‌ای. درمان را پزشک با توجه به همهٔ اطلاعات شما انتخاب می‌کند. برای هر مشکل، صفحهٔ مربوط به آن در همین بخش را ببینید.

خودتان چه کار می‌توانید بکنید؟

• نشانه‌هایتان را بنویسید. کی شروع شد، با چه کاری بدتر می‌شود، چقدر طول می‌کشد.
• مدارک قبلی را بیاورید. نتیجهٔ اکو و نوار قلب‌های قبلی و فهرست داروها.
• دستور مرکز انجام‌دهنده را بخوانید. ناشتایی، لباس و رانندگی پس از آرام‌بخش در هر نوع اکو فرق دارد (Cleveland Clinic).
• داروها را خودسرانه قطع نکنید. فقط اگر پزشک گفت.
• اگر نتیجه را نفهمیدید بپرسید. NHS هم می‌گوید اگر چیزی روشن نیست بپرسید.

چه زمانی فوری مراجعه کنید؟

این نشانه‌ها منتظر اکو یا نوبت نمی‌مانند. با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید:

• درد یا فشار ناگهانی قفسهٔ سینه که ادامه دارد و ممکن است به بازو، گردن، فک یا پشت برود
• درد قفسهٔ سینه همراه عرق سرد، حالت تهوع، سرگیجه یا تنگی نفس
• تنگی نفس شدید، یا رنگ پریدگی یا کبودی لب و پوست
• غش کردن، یا غش در حین ورزش
• ضعف یک طرف صورت یا بدن، یا به‌هم‌ریختگی حرف زدن

فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری مراجعه کنم» ببینید.

نشانه‌ها و برنامهٔ هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان با پزشک صحبت کنید.