چرا فشار خون بالا بی‌صداست؟
فشار خون بالا معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد و بسیاری از مبتلایان نمی‌دانند. این مقاله می‌گوید چرا اندازه‌گیری تنها راه فهمیدن است، عددها چه می‌گویند و چه زمانی فشار بالا فوری می‌شود.
اگر تا حالا کسی به شما نگفته فشار خونتان بالاست، شاید فکر کنید که اگر بالا بود حتماً حس می‌کردید. ولی چنین نیست. هم WHO و هم NHS صریح می‌نویسند فشار خون بالا معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد.
چند نفر دارند و نمی‌دانند؟
WHO برآورد می‌کند در سال ۲۰۲۴ حدود ۱٫۴ میلیارد بزرگسال ۳۰ تا ۷۹ ساله، یعنی نزدیک به ۳۳ درصد این گروه سنی، فشار خون بالا داشته‌اند. از این میان حدود ۶۰۰ میلیون نفر (۴۴ درصد) نمی‌دانستند که دارند. فقط حدود ۳۲۰ میلیون نفر (۲۳ درصد) فشارشان کنترل شده بود. WHO شیوع را در منطقهٔ مدیترانهٔ شرقی ۳۸ درصد ذکر می‌کند، که بالاترین منطقه است.
این‌ها برآوردهای جهانی WHO است، نه آمار یک کشور یا یک مطب.
چرا بی‌صداست؟
فشار خون بالا یعنی خون با فشار بیشتر از حد معمول به دیوارهٔ رگ‌ها می‌خورد. بدن معمولاً این را حس نمی‌کند. NHS می‌نویسد گاهی ممکن است سردرد، تاری دید یا درد قفسهٔ سینه ایجاد کند، ولی اغلب نمی‌کند. WHO می‌نویسد تنها راه مطمئن شناختن آن اندازه‌گیری است.
بی‌صدا بودن به این معنا نیست که بی‌ضرر است. NHS می‌نویسد فشار بالا به رگ‌ها، قلب، مغز، کلیه و چشم فشار می‌آورد و اگر درمان نشود، خطر بیماری قلبی، سکتهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، نارسایی قلب، بیماری کلیه و زوال عقل عروقی را بالا می‌برد. WHO می‌نویسد فشار بالای کنترل‌نشده یکی از دلایل اصلی مرگ زودرس در جهان است. NHS هم تأکید دارد حتی کاهش کوچک فشار خون هم این خطرها را کم می‌کند.
چه کسانی باید بسنجند؟
NHS می‌نویسد اگر فکر می‌کنید فشارتان بالاست، یا ۴۰ سال یا بیشتر دارید و بیش از پنج سال است آن را نسنجیده‌اید، بسنجید. عوامل خطر را NHS و WHO این‌ها می‌دانند:
- سن بالا (WHO: بالای ۶۵)
- فامیل نزدیک با فشار خون بالا
- غذای پرنمک و ناسالم، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی
- سیگار و الکل زیاد
- استرس طولانی
- دیابت و بیماری کلیه (WHO)
عددها چه می‌گویند؟
NHS می‌نویسد فشار خون بالا معمولاً یعنی ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر در اندازه‌گیری کادر درمان، یا ۱۳۵/۸۵ یا بیشتر در خانه. WHO برای تشخیص عدد ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر در دو روز مختلف را می‌خواهد. پس یک عدد بالا به‌تنهایی تشخیص نیست. ممکن است چند روز اندازه‌گیری در خانه، سنجش دوباره بعد از چند روز یا هفته، یا دستگاه ۲۴ ساعته لازم شود (NHS).
روش درست اندازه‌گیری در خانه را در راهنمای «اندازه‌گیری فشار خون در خانه» بخوانید.
بعد از تشخیص
بنیاد درمان تغییر شیوهٔ زندگی است. WHO و NHS تأکید می‌کنند: غذای متعادل و کم‌نمک، فعالیت منظم (WHO: ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت هوازی متوسط، یا ۷۵ دقیقه شدید)، کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن، ترک سیگار و کم کردن الکل. WHO مصرف نمک را کمتر از ۲ گرم در روز می‌داند.
برای بعضی افراد دارو هم لازم می‌شود. NHS می‌نویسد پزشک معمولاً وقتی دارو می‌دهد که فشار خیلی بالاست، خطر سکتهٔ قلبی یا مغزی بیشتر است یا با تغییر شیوهٔ زندگی هنوز بالاست. داروها را طبق دستور مصرف کنید و خودسرانه قطع یا کم نکنید (WHO).
چه زمانی فشار بالا فوری است؟
با اینکه فشار بالا معمولاً بی‌صداست، وقتی خیلی بالا می‌رود ممکن است نشانه بدهد. WHO می‌نویسد فشار خیلی بالا، معمولاً ۱۸۰/۱۲۰ یا بیشتر، ممکن است سردرد شدید، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه، تنگی نفس، تهوع، استفراغ، تغییر دید، گیجی، وزوز گوش، خون‌دماغ یا ضربان نامنظم بدهد و نیاز به مراقبت فوری دارد.
با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر عدد خیلی بالاست و یکی از این نشانه‌ها را دارید، یا اگر درد ناگهانی قفسهٔ سینه، تنگی نفس شدید، ضعف ناگهانی یک طرف صورت یا بدن، یا مشکل در حرف زدن دارید. خودتان رانندگی نکنید.
نشانه‌ها و برنامهٔ درمان هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان با پزشک صحبت کنید.